Polski
Español
English
Français
Italiano
Deutsch
Русский
Português
Română
Svenska
Norsk bokmål
Suomi
Türkçe
العربية
简体中文
한국어
हिन्दी
ΕλληνικάPRZED SIEDMIOMA TRADYCJAMI · PÓŹNY OKRES ARCHAICZNY · 3000–1500 P.N.E.
Przed kulturami przedinkaskimi
Sala nie jest genealogią
Caral i Kotosh pokazują, że w Andach budowano obiekty publiczne na długo przed Chavín.
Dokumentacja muzeum · bezpłatna publiczna lektura bez rejestracji.
Wygenerowana rekonstrukcja · Podana hipoteza wizualna
Jawnie oznaczona rekonstrukcja wizualna na potrzeby kontekstu muzealnego; nie jest fotografią oryginału ani dowodem dokumentalnym.
Historia i kontekst
„Kultury przedinkaskie” to retrospektywna etykieta redakcyjna, nie cywilizacja istniejąca pod taką nazwą. W późnym okresie archaicznym społeczności wybrzeża i gór już wznosiły architekturę publiczną, koordynowały pracę i utrzymywały sieci między piętrami ekologicznymi. Caral-Supe tworzyło wielkie ośrodki nadmorskie; w Kotosh pomieszczenia z paleniskami i podziemnymi kanałami organizowały ceremonie powtarzane przez stulecia.
Skrzyżowane dłonie z gliny należą do tego wczesnego świata. Później Chavín, Nazca, Moche, Tiwanaku, Wari i Chimú rozwijały różne rozwiązania, czasem równocześnie, czasem oddzielone stuleciami. Sala porównuje je bez rysowania łańcucha Caral→Chavín→Nazca/Moche→Tiwanaku/Wari→Chimú: istniały kontakty, przemiany i regionalne przerwy ciągłości.
Co wiemy i co interpretujemy
Fakt udokumentowany: Kotosh ma długą sekwencję zasiedlenia przed Świątynią Skrzyżowanych Dłoni i po niej. Interpretacja i zastrzeżenie: Nie należy przypisywać dłoniom płci, bóstwa ani uniwersalnego znaczenia; interpretacje dwoistości, hierarchii czy ochrony są hipotezami, nie odczytanymi znaczeniami. Przemiana historyczna: Pierwsze skrzydło prowadzi od Caral i Kotosh do Chavín; kolejne otwierają równoległe chronologie Nazca i Moche, Tiwanaku i Wari, a wreszcie Chimú. Granica przemiany: Kotosh i Caral nie należy opisywać jako wczesnego Chavín, a żadnej z siedmiu tradycji jako nieuchronnego stopnia ku Inkom.
Dane katalogowe
- Poprzedni okres
- ok. 3000–1500 p.n.e.
- Strefa wpływów
- Andy Środkowe Peru, między wybrzeżem, górami i korytarzami wymiany międzyregionalnej
- Przedmiot wprowadzający
- Skrzyżowane Dłonie z Kotosh
- Data przedmiotu
- Tradycja Kotosh-Mito, ok. 2200–1500 p.n.e.; pomieszczenie zwykle datuje się na około 1800 p.n.e.
- Miejsce
- Świątynia Skrzyżowanych Dłoni, Kotosh, Huánuco, Peru
- Materiał lub podłoże
- Glina modelowana na murze
- Udokumentowany fakt 01
- Kotosh ma długą sekwencję zasiedlenia przed Świątynią Skrzyżowanych Dłoni i po niej.
- Udokumentowany fakt 02
- Pomieszczenia tradycji Mito charakteryzują się centralnymi paleniskami i kanałami wentylacyjnymi.
- Udokumentowany fakt 03
- Dłonie są glinianymi reliefami zintegrowanymi z architekturą, nie rzeźbami wolnostojącymi.
- Udokumentowany fakt 04
- Caral-Supe dowodzi istnienia złożonej architektury publicznej przed horyzontem Chavín.
- Udokumentowany fakt 05
- Dokładne znaczenie gestu skrzyżowanych dłoni pozostaje nieznane.
- Autorstwo obrazu
- Pitxiquin · CC BY-SA 4.0
WSPÓLNY TEMAT, RÓŻNE MOMENTY
Eksponaty połączone w czasie
Śledź temat w różnych kolekcjach. Wspólna etykieta umożliwia porównanie obiektów, ale nie dowodzi wpływu jednej kultury na drugą.
Kolejność opiera się na środku każdego przybliżonego przedziału dat; przedziały mogą się nakładać. Odstępy nie odzwierciedlają upływu czasu. Przesuwaj, przewijaj lub używaj strzałek. Gdy sekwencja ma fokus, użyj ← / →, Home lub End.
Glina32 piezas fechadas
≈29 000–27 000 lat
Dolní Věstonice I
Prehistoria
Przybliżony wiek katalogowy; redakcyjny punkt odniesienia 2026 służy tylko porządkowaniu, nie jest datowaniem kalibrowanym.
Zobacz kartę
połowa VI–V tysiąclecia p.n.e.
Przed Sumerem
Sumer
VI–V tysiąclecie p.n.e. przyjęto w pełnym zakresie jako zewnętrzne ramy porządkowania; karta precyzuje połowę; używa się daty elementu, a nie ogólnego wcześniejszego okresu.
Zobacz kartę
Wczesny neolit · VI–V tysiąclecie p.n.e.
Podwójne naczynie z Cova de l’Or
Prehistoria
Przedział VI–V tysiąclecia p.n.e.; nie dokładna data roczna.
Zobacz kartę
Ok. 4400–3800 p.n.e.
Przed Egiptem
Egipt
Datowanie reprezentatywnego naczynia, a nie całego okresu predynastycznego.
Zobacz kartę
V–IV tysiąclecie p.n.e.
Przed Nubią
Nubia
Przedział V–IV tysiąclecia p.n.e. dotyczy obiektu, a nie całego wcześniejszego okresu.
Zobacz kartę
Środkowy neolit, około 4000 p.n.e.
Przed Gojoseon
Gojoseon
Datowanie obiektu ceramicznego, nie wcześniejszego okresu.
Zobacz kartę
ok. 3500–3000 p.n.e.
Misa o skośnym brzegu
Sumer
Hipoteza racji jako zapłaty nie jest używana jako etykieta funkcjonalna.
Zobacz kartę
3500–2900 p.n.e. · okres protomiejski; około 3300 p.n.e. jako wskazówka, nie dokładna data
Bulla rachunkowa z Suzy
Sumer
Opublikowany przedział; «około 3300» to tylko wskazówka w jego obrębie.
Zobacz kartę
Ok. 3100–2900 p.n.e.
Dżemdet Nasr
Sumer
Przybliżone datowanie według karty.
Zobacz kartę
Ok. 3100–2900 p.n.e.
Rachunek słodu i jęczmienia
Sumer
Przybliżone datowanie według karty.
Zobacz kartę
Środkowy Jōmon, ok. 3000 p.n.e.
Przed Yayoi
Yayoi
Data przedmiotu Jōmon, nie całego wcześniejszego okresu.
Zobacz kartę
ok. 2500–2200 p.n.e.
Nakładające się datyVasiliki
Grecy
Ramy regionalnego zespołu ceramicznego.
Zobacz kartę
Ok. 2500–2000 p.n.e.
Nakładające się datyPrzed starożytnymi Chinami
Starożytne Chiny
Przybliżone datowanie według karty.
Zobacz kartę
Ok. 2500–2000 p.n.e.
Nakładające się datyLongshan
Starożytne Chiny
Ramy zespołu ceramicznego Longshan.
Zobacz kartę
Ok. XIX wieku p.n.e.
Nakładające się datyPrzed Hetytami
Hetyci
Data reprezentatywnego dokumentu, nie całego wcześniejszego okresu.
Zobacz kartę
OglądaszTradycja Kotosh-Mito, ok. 2200–1500 p.n.e.; pomieszczenie zwykle datuje się na około 1800 p.n.e.
Przed kulturami przedinkaskimi
Kultury przedinkaskie
Przedział tradycji obiektu; „około 1800” orientacyjnie datuje pomieszczenie.
Bieżąca karta
XIX–XVIII wiek p.n.e.
Nakładające się datyKrólowa Nocy
Sumer
Przybliżone datowanie według karty.
Zobacz kartę
Okres starobabiloński · około 1800 p.n.e.
Nakładające się datyPlimpton 322
Sumer
Przybliżone datowanie według karty.
Zobacz kartę
Około 1800 p.n.e.
Nakładające się datySumeryjska Lista Królów
Sumer
Data zachowanej kopii, nie wymienionych panowań.
Zobacz kartę
Kopia starobabilońska, około 1900–1600 p.n.e. według CDLI
Nakładające się datyPieśń miłosna do Szu-Sina
Sumer
Data zachowanej kopii starobabilońskiej, a nie powstania pieśni.
Zobacz kartę
Około 1900–1600 p.n.e. · okres starobabiloński; niepewna atrybucja chronologiczna w CDLI
Nakładające się datyTabliczka Si.427
Sumer
Niepewna atrybucja chronologiczna w CDLI.
Zobacz kartę
≈1700–1650 p.n.e.
Nakładające się datyDysk z Fajstos
Grecy
Znaki nie mają uznanego odczytu.
Zobacz kartę
Około 1650 p.n.e.
Nakładające się datySumeryjski potop z Nippur
Sumer
Przybliżone datowanie według karty.
Zobacz kartę
Głównie XVII–XIII wiek p.n.e.
Nakładające się datyArchiwum Boğazköy
Hetyci
Główne ramy chronologiczne archiwum, a nie jedna data wszystkich tabliczek.
Zobacz kartę
ok. 1375 p.n.e.
Pismo linearne B
Grecy
Przybliżone datowanie według karty.
Zobacz kartę
Ok. 1300 p.n.e.
Alaksandu z Wilusy
Hetyci
Przybliżone datowanie według karty.
Zobacz kartę
Ok. 1259 p.n.e., 21. rok panowania Ramzesa II
Traktat z Egiptem
Hetyci
Data traktatu i jego kopii, a nie początku relacji obu królestw.
Zobacz kartę
VII wiek p.n.e.
Tabliczka potopu
Sumer
Przybliżone datowanie według karty.
Zobacz kartę
Około 700–500 p.n.e.
Babilońska mapa świata
Sumer
Przybliżone datowanie według karty.
Zobacz kartę
522–486 p.n.e.
Strażnicy z glazurowanej cegły
Persja
Przedział panowania związanego z dekoracją.
Zobacz kartę
Około 509–493 r. p.n.e.
Racje dla kobiet i dzieci
Persja
Przedział czasowy archiwum i jego dokumentów.
Zobacz kartę
zakres regionalny ok. 800 p.n.e.–650 n.e.
Naczynie Urewe
Światy ludów mówiących językami bantu
Regionalny zakres typu Urewe, nie indywidualna data każdego naczynia.
Zobacz kartę
Również powiązane, bez porównywalnej daty (8)
Te obiekty nie są umieszczane po pozostałych: nieznana data nie oznacza, że są nowsze.
- Biały mur nad DunajemCeltowie · VI wiek p.n.e.
- Błękit, który nie ustępujeMajowie · Użycie udokumentowane od okresu klasycznego, ok. 300–1500 n.e.
- Cyrus przemawia jako król BabilonuPersja · Po zdobyciu Babilonu w 539 r. p.n.e.
- Forma dzielonaStarożytne Chiny · ok. 1600–1046 p.n.e.
- Naczynia bez językaŚwiaty ludów mówiących językami bantu · Urewe, szeroki zakres regionalny ok. 800 p.n.e.–650 n.e.
- Niedokończony gestBatwa / Twa · 1947
- Wczesna ceramikaŚwiaty Mande · przed ok. 9400 kal. p.n.e.
- Wykonane w GaramieGaramantowie · I tysiąclecie p.n.e. – I tysiąclecie n.e.
Bliższe spojrzenie
Około 1 min czytania · Sekcje: 1. Dalsza lektura i źródła · bezpłatny dostęp. Odnotowana weryfikacja redakcyjna: .
Dwa reliefy, dwie historie ochrony
Dłonie z Kotosh opowiadają także współczesną historię strat i kopii. Pierwszy relief, odkryty w 1960 r. i tradycyjnie zwany „dłońmi mężczyzny”, został zniszczony po odsłonięciu; odlew gipsowy zachowuje jego formę. Drugi, znaleziony w 1963 r. i nazwany „dłońmi kobiety”, oddzielono od ściany i przewieziono do Limy dla ochrony. Nazwy te nie dowodzą płci autorów ani odbiorców. Muzeum uniwersyteckie w Tokio dokumentuje nowe repliki wykonane w 2013 r.: porównanie oryginałów, odlewów i reprodukcji pozwala ustalić, jaki materiał zwiedzający rzeczywiście ogląda.
- Muzeum · Muzeum Uniwersyteckie Uniwersytetu Tokijskiego · G6 Skrzyżowane DłonieOdnotowano dostęp: .
Region przed pojawieniem się tej kultury
ok. 3000–1500 p.n.e. · Andy Środkowe Peru, między wybrzeżem, górami i korytarzami wymiany międzyregionalnej
ok. 3000–1800 p.n.e. · Udokumentowane
Ośrodki Caral-Supe
Społeczności nadmorskie budują monumentalne place i platformy przed rozpowszechnieniem ceramiki w Andach Środkowych.
ok. 2200–1500 p.n.e. · Przedmiot debaty
Tradycja Kotosh-Mito
Niewielkie pomieszczenia z centralnymi paleniskami i podziemną wentylacją służą powtarzanym ceremoniom w górach.
ok. 1500–900 p.n.e. · Przedmiot debaty
Zbieżności okresu formatywnego
Wymiana regionalna i nowa architektura przygotowują horyzont religijny widoczny w Chavín de Huántar.
Co się zmienia i czego nie powinniśmy zakładać
Pierwsze skrzydło prowadzi od Caral i Kotosh do Chavín; kolejne otwierają równoległe chronologie Nazca i Moche, Tiwanaku i Wari, a wreszcie Chimú.
Kotosh i Caral nie należy opisywać jako wczesnego Chavín, a żadnej z siedmiu tradycji jako nieuchronnego stopnia ku Inkom.
Skrzyżowane Dłonie z Kotosh
Tradycja Kotosh-Mito, ok. 2200–1500 p.n.e.; pomieszczenie zwykle datuje się na około 1800 p.n.e. · Świątynia Skrzyżowanych Dłoni, Kotosh, Huánuco, Peru
Dwie pary skrzyżowanych ramion wymodelowano pod niszami pomieszczenia z centralnym paleniskiem. Gest wydaje się celowy i mocny, ale jego znaczenie przepadło. Właśnie opór wobec jednego wyjaśnienia budzi zainteresowanie: architektura łączyła ciała, ogień i symbole stulecia przed kamienną ikonografią Chavín.
Kotosh ma długą sekwencję zasiedlenia przed Świątynią Skrzyżowanych Dłoni i po niej.
Nie należy przypisywać dłoniom płci, bóstwa ani uniwersalnego znaczenia; interpretacje dwoistości, hierarchii czy ochrony są hipotezami, nie odczytanymi znaczeniami.
Glina modelowana na murze
Wikimedia Commons · karta Skrzyżowanych Dłoni z Kotosh · Pitxiquin · CC BY-SA 4.0
- Udokumentowany fakt 01
- Kotosh ma długą sekwencję zasiedlenia przed Świątynią Skrzyżowanych Dłoni i po niej.
- Udokumentowany fakt 02
- Pomieszczenia tradycji Mito charakteryzują się centralnymi paleniskami i kanałami wentylacyjnymi.
- Udokumentowany fakt 03
- Dłonie są glinianymi reliefami zintegrowanymi z architekturą, nie rzeźbami wolnostojącymi.
- Udokumentowany fakt 04
- Caral-Supe dowodzi istnienia złożonej architektury publicznej przed horyzontem Chavín.
- Udokumentowany fakt 05
- Dokładne znaczenie gestu skrzyżowanych dłoni pozostaje nieznane.
Źródła i odniesienia
Czy podobała Ci się ta karta eksponatu?
Twoja opinia pomoże nam ulepszyć muzeum. Możesz to zmienić kiedy tylko chcesz.
Ładowanie Twojej oceny…