FAUNA · ŹRÓDŁO POŻYWIENIA · AZJA I AFRYKA

Gazela perska

Gazele: zdobycz, która przez tysiąclecia żywiła łowców

Szybkie, stadne i liczne gazele przez tysiąclecia dostarczały jednego z najczęściej spożywanych rodzajów mięsa w Azji Południowo-Zachodniej.

Dokumentacja muzeum · bezpłatna publiczna lektura bez rejestracji.

Dostarczone odtworzenie: samiec gazeli perskiej z profilu, z pierścieniowanymi rogami zagiętymi do tyłu, piaskowobrązowym grzbietem i białym brzuchem, na czarnym tle. — **DOSTARCZONE ODTWORZENIE · INTERPRETACJA WIZUALNA**
Rekonstrukcja · Podana hipoteza wizualna
Odtworzenie dostarczone do projektu wraz z modelem 3D przedmiotu. Nie jest fotografią archeologiczną ani faksymile odwzorowującym wymiary. Materiały, wykończenie, proporcje i widoczne szczegóły mogą różnić się od oryginału. Karta i jej źródła rozróżniają to, co udokumentowane, od interpretacji.

Przeglądaj w 3D

Model pobiera się dopiero po otwarciu. Przeciągnij lub użyj klawiszy strzałek na klawiaturze, aby go obrócić; + i -, aby przybliżać i oddalać. Zamknięcie go zwalnia jego pamięć.

Rekonstrukcja cyfrowa dostarczona przez użytkownika; metadane pliku wskazują Tripo. Nie jest to skan archeologiczny ani replika odwzorowująca wymiary; dostarczoną geometrię zachowano w całości. Model prezentowany jest w przybliżeniu w naturalnej wielkości: około 0,68 m w kłębie i 1,05 m do końców rogów, tyle co dorosły samiec gazeli perskiej. Sierść, znaczenia, rogi i indywidualne proporcje są decyzjami wizualizacji; nie jest to okaz z wykopalisk.

Historia i kontekst

Gazele żyją na stepach i półpustyniach Azji i Afryki. W Azji Południowo-Zachodniej przez dziesiątki tysięcy lat należały do najważniejszych zwierząt łownych grup ludzkich. W południowym Lewancie gazela górska była główną zdobyczą od paleolitu środkowego do neolitu przedceramicznego, około 9500 lat temu.

Gazela perska (Gazella subgutturosa), gatunek prezentowany w tej sali, przemierzała stepy Górnej Mezopotamii. W Göbekli Tepe jej kości należą, obok kości tura, do głównych szczątków zwierząt łownych, a badacze wiążą zgromadzenia na stanowisku z przechodzeniem stad od połowy lata do jesieni. Tysiąclecia później, gdy mięso pochodziło głównie od zwierząt hodowlanych, dochodziło do masowych rzezi, które według badania z 2011 roku przyczyniły się do niemal całkowitego zniknięcia gatunku z Lewantu.

Co wiemy i co interpretujemy

Udokumentowany fakt: kości gazel dominują w wielu zespołach szczątków zwierząt łownych z Azji Południowo-Zachodniej, a w Göbekli Tepe gazela należy, obok tura, do zwierząt, na które najczęściej polowano. Interpretacja: związek między sezonowym przechodzeniem stad a zgromadzeniami na stanowisku jest propozycją badaczy. Model nie odtwarza okazu z wykopalisk.

Gatunek i jego znaczenie jako zwierzęcia łownego są udokumentowane szczątkami kostnymi. Sierść, znaczenia i proporcje na obrazie i w modelu są interpretacją; nie odtwarzają konkretnego osobnika. U tego gatunku rogi występują przede wszystkim u samców.

Dane katalogowe

Gatunek: Gazella subgutturosa · gazela perska lub dżejran
Siedlisko: Stepy i półpustynie Azji, od Anatolii i Arabii po Mongolię i Chiny
Rola w prehistorii: Jedna z głównych zdobyczy łowieckich Azji Południowo-Zachodniej przed hodowlą zwierząt
W Göbekli Tepe: Wśród zwierząt, na które najczęściej polowano, obok tura · ≈9600–8200 p.n.e.
Związek z Sarımğarą: Fauna stepu wokół Çakmaktepe · występuje w grze
Obecny status: Gatunek narażony według IUCN

Bliższe spojrzenie

Około 2 min czytania · Sekcje: 4. Dalsza lektura i źródła · bezpłatny dostęp. Odnotowana weryfikacja redakcyjna: 9 października 2026.

Obfita zdobycz przez tysiąclecia

W południowym Lewancie gazela górska była główną zdobyczą od około 200 000 do około 9500 lat temu. Badanie z 2022 roku wysuwa tezę, że wpływ człowieka zmniejszył jej liczebność i sprawił, że gazele były średnio większe: najpierw za sprawą intensywniejszych polowań, a potem rolnictwa, gospodarowania zwierzętami i stałych osad. Gazela perska z tej sali to inny gatunek, właściwy dla stepów położonych dalej na wschód i północ.

Badania · Munro, Lebenzon i Sapir-Hen (2022) · gazela jako zdobycz w LewancieOdnotowano dostęp: 9 października 2026.

Stada wyznaczające kalendarz

W Göbekli Tepe znaleziono liczne połamane i przepalone kości upolowanych zwierząt, przede wszystkim turów i gazel. Badacze sugerują, że ludzie gromadzili się tam od połowy lata do jesieni, gdy przechodziły gazele, i że pożywienie przygotowywano do natychmiastowego spożycia, a nie do przechowywania.

Dziedzictwo · DAI · uczty w Göbekli Tepe i sezonowy przemarsz gazel (2019)Odnotowano dostęp: 9 października 2026.

Kiedy polowanie przestało być zrównoważone

W Tell Kuran w północno-wschodniej Syrii duże nagromadzenie kości gazeli perskiej z IV tysiąclecia p.n.e. świadczy o masowych rzeziach w czasie, gdy mięso pochodziło już głównie od zwierząt hodowlanych. Autorzy twierdzą, że te polowania zaburzyły migracje i przyczyniły się do niemal całkowitego zniknięcia gatunku w Lewancie.

Badania · Bar-Oz, Zeder i Hole (2011) · masowe rzezie gazeli perskiejOdnotowano dostęp: 9 października 2026.

Jak rozpoznać gazelę perską

Nazwa gatunkowa nawiązuje do powiększenia krtani, lepiej widocznego u samców. W odróżnieniu od innych gazel samice zwykle nie mają rogów. Na wielu obszarach zasięgu jej liczebność bardzo spadła, a gatunek przetrwał tam głównie w odległych miejscach lub w chronionych rezerwatach. IUCN uznaje ją za gatunek narażony.

Dziedzictwo · Uniwersytet Michigan · Animal Diversity Web: Gazella subgutturosaOdnotowano dostęp: 9 października 2026.

Lokalizacja i terytorium

ZAKRES REGIONALNY

Górna Mezopotamia · okolice Göbekli TepeOrientacyjny znacznik regionalny: wskazuje stanowisko, na którym badano faunę łowną, a nie cały zasięg gatunku ani miejsce schwytania konkretnego okazu.

Źródła i odniesienia

Dowiedz się więcej · badanie naukowe

Czy podobała Ci się ta karta eksponatu?

Twoja opinia pomoże nam ulepszyć muzeum. Możesz to zmienić kiedy tylko chcesz.

Ładowanie Twojej oceny…